اما این آمنیون دقیقا چیست؟
آمنیون داران گروهی از تتراپک ها هستند که اعضای زنده آنها شامل خزندگان و پرندگان و پستانداران می شود. آمنیون داران در طول زمان تکامل خود سازگاری های جدیدی برای زندگی در خشکی کسب کردند. نام این گروه از صفت اشتقاقی اصلی این گروه یعنی داشتن تخم آمنیونی گرفته شده. این نوع تخم ها دارای چهار لایه تخصصی یافته میباشند که شامل:
۱-آمنیون
۲-کوریون
۳-کیسه زرد (yolk sac)
۴-آلانتوئیس
تخم آمنیونی
جنین خزندگان و پستانداران چهار پرده خارج جنینی تشکیل می دهد که عبارتند از همان ۴ لایه ذکر شده در بخش بالا.
و اما حالا به گروه های مختلف خزندگان میرسیم
تمساح ها و کروکودیل ها به دودمانی از خزندگان که در اواخر تریاس پدید آمدند تعلق میگیرند.
قدیمی ترین افراد این گروه ۴ پایان خشکی زیبا پاهای بلند و پهن بودند اما گونه های بدی بزرگتر شدن و با زیستگاه های آبی هم سازگاری پیدا کردند. آنها هوا را از طریق سوراخ های بینی شان تنفس می کنند. برخی کروکودیل ها در دوران مزوزوئیک و ۱۲ متر طول دارد و احتمالا به دایناسور های بزرگ و شکار های دیگر در کنار آب حمله می کردند. شواهد فسیلی نشان داده «سارکوساکوس» نوعی تمساح در دوره کرتاسه به دایناسور های از قبیل «سوکومیموس» حمله کرده.
۳۲ گونه شناخته شده از کروکدیل های امروزی به نواحی گرم محدود می شوند.
تمساح های جنوب شرقی ایالات متحده بعد از گذشت سالها که در معرض انقراض قرار داشتند اکنون تا حد زیادی از این لیست خارج شدند.
گونه های معروف این گروه از خزندگان عبارتند از :
۱-کروکدیل نیل
۲-کروکدیل آب شور
۳-تمساح آمریکایی
۴-گاندو
۵-غاریال هندی
۶-کایمن
۷-گاویال
گروهی از خزندگان که نام آنها «توآتارا» است تنوع زیادی ندارند چرا که اکثر گونه های آنها منقرض شده و اکنون صرفا در جزایر اندونزی و نیوزیلند یافت میشوند.
گروه دیگر گروه مارمولک ها و مار هاست. یکی از گونه های معروف و مخوف این گروه، اژدهای کومودو است. اژدهای کومودو یک خزنده بزرگ با طول سه متر است که در جزایر اندونزی زندگی میکند و یکی از خطرناکترین موجودات جهان محسوب میشود. سیستم شکاری این حیوان به نحوی است که ابتدا مانند حیوانات شکارچی دیگر کمین کرده و سپس در چشم بر هم زدنی به سمت شکار حمله ور میشود. او سریعا شکار را گاز میگیرد اما اگر موفق نشد که در قدم اول او را بگزد به دنبال شکار حرکت میکند. وقتی که شکار را گاز گرفت آن را رها میکند تا برود. اما خیلی طول نمیکشد که طعمه بیچاره به دلیل زهر کومودو جان بدهد. بعد از مرگ طعمه، کومودو با حس بویایی قوی خود، جسد را پیدا کرده و آن را میخورد. متاسفانه نسل این حیوان در حال انقراض است و جد ماقبل تاریخ او یعنی «مگالانیا» که در استرالیا زندگی میکرده همزمان با ورود انسان به استرالیا منقرض شده. هر چند که شواهدی نیست که نشان دهند انسان باعث انقراض مگالانیا باشد.
لاکپشت ها در جمجمه و پشت حدقه چشمشان فاقد سوراخ هستند در حالی که دیگر خزندگان دارای دو سوراخ پشت سر هم برای هر چشم هستند. این یکی از صفات اشتقاقی دیاپسید هاست (دیاپسید: گروه خزندگان و پستانداران)
بنابراین تا همین اواخر مشخص نبود که آیا لاکپشت ها مانند دیگر خزندگان دیاپسید هستند یا خیر. اما درسال ۲۰۱۵ فسیل هایی کشف شد که نشان دادند لاکپشت های اولیه مانند «سفودرما» و «هنودوس» دارای حفره های جمجمه ای دیاپسید ها هستند.این موضوع نشان داد که لاکپشت ها دیاپسید هایی هستند که سوراخ جمجمه خود را از دست دادهاند. لاکپشت ها تا حدی به پرندگان و کروکدیل های نزدیک هستند که دیاپسید بودن آنها را اثبات میکند.
همه لاکپشت ها یک لاک جعبه مانند متشکر از. صفحات بالایی و پایینی استخوانی دارند که به مهره ها و دنده ها جوش خورده است. در بیش از ۳۰۷ گونه از لاکپشت ها ، لاک نقش سیستم دفاعی را بازی میکند (هرچند که در برابر آرواره های قدرتمند کوسه، تمساح و جگوار دوام نمیآورد ولی برای آرواره های دیگر بسیار محکم است)
مطالعات فسیلی نشان دادند که قدیمی تزیین لاکپشت شناخته شده که ۲۲۰ میلیون سال پیش میزیسته، لاک پایینی کامل تشکیل شده ای داشته اما بحث این است که مرحله به مرحله کامل شده. رسوبات داخلی فسیل نشان دادند که احتمالا لاکپشت های اولیه در آب های ساحلی کم عمق تکامل یافتند و ناقص بودن لاک آنها احتمالا نوعی سازگاری اختصاصی برای زندگی در دریا بوده.
لاکپشت های اولیه نمیتوانستند سر خود را به درون لاک ببرند اما مکانیسم های برای انجام این کار به طور مستقل در دو شاخه جدا گانه از لاکپشت ها ایجاد شد. لاکپشت های گردن جانبی گردن خود را به طور افقی و لاکپشت های گردن عمودی به صورت عمودی گردن خود را جمع میکنند. به استثنای چند گونه لاکپشت بیابانی دیگر لاکپشت ها زندگی در آبگیر و آب را ترجیح میدهند
برخی لاکپشت ها نیز به دریای باز میگردند و برخی دیگر در خشکی میمانند. لاکپشت های دریایی لاک های کاهش یافته و پاهای جلویی طویل دارند که به عنوان باله شنا عمل میکنند . آنها بزرگترین لاکپشت ها هستند. وزن لاکپشت پشت چرمی به بیش از ۱۵۰۰ کیلوگرم میرسد. این لاکپشت ها از ژله ماهی تغذیه میکنند و تا عمق ۶۰ متری میتوانند فشار آب را تحمل کنند.
گروه های منقرض شده خزندگان شامل اکتیوسورها و پلیسیوسورها می شود . جواد سنگبری نشان می دهد که اولین خزندگان ۳۱۰ میلیون سال پیش میزیستند و شبیه مارمولک های امروزی بودند و مانند همه خزندگان امروزی خزندگان اولیه دیاپسید بودند که یکی از بارزترین صفات اشتقاقی آنها توضیح یک جفت سوراخ در دو طرف جمجمه در پشت حدقه چشم است.
دودمان های دیگر دیاپسیدها شامل آرکوسور ها و پتروسور ها و دایناسور ها میشود.
کوچکترین پتروسور ها اندازه ی گنجشک بودند و بزرگترین آنها بالی به طول تقریبی یازدهم ص داشتند و به نظرم زمستان ها بسیار از وظایف اکولوژیکی را که بعدها توسط پرندگان اجرا شد بر عهده گرفتند و بعضی از آنها حشره خوار بود و برخی دیگر از دوران روس به شکار ماهی می پرداختند و حتی بعضی دیگر از آنها جانوران کوچک را از طریق هزاران دندان ظریف سوزن مانند فیلتر می کردند. با پایان دوره کرتاسه این گروه منقرض شد.
در خشکی دایناسورها به لحاظ اندازه و شکل تنوع زیادی پیدا کردند : از دایناسورهای های کوچک به اندازه یک کبوتر گرفت تا ۴ پایانی به طول ۴۵ متر با گردن تبدیل که به آنها اجازه میداد تا از سرشاخه های درختان چرا کنند.
شاخه ای از دایناسورها «اورنیتوسکئن» همگی گیاهخوار بودند و و شامل گونه های زیادی میشدند که وسایل دفاعی موثری علیه شکارچیان داشتند مانند دم های گرزی (که در یوپلوسفالوس و آنکیلوساروس وجود داشته) یا تاج های شاخ دار (که در تریسراتوپس و استیراکوسورس کشف شد). دیگر شاخه های مهم دایناسورها یعنی «ساریسکئن» شامل دو گروه میشد : «تروپاد ها» و «ساروپودها»
ساروپود ها شامل دایناسور های گردن دراز و طویل مانند «آرژانتینوسورس» و «براکیوسورس» میشد اما گروه تروپاد ها بحث بسیار بزرگ تری دارد
این گروه یعنی گروه تروپاد ها کلا شامل دایناسور های دوپا و گوشتخوار میشده اما به طور کلی شامل گروه های مختلفی بوده :
۱-تیرانوسورید ها : دایناسورهایی مانند «تیرانوسورس رکس» معروف و «لیتروناکس» که دارای دست های کوچک و آرواره های قوی بودند.
۲-اسپاینوسورید ها : دایناسورهایی که پوزه کشیده و دستان تقریبا بلند داشتند و علاقه وافری به آب و غذای های درون آن نشان دادند. دایناسور هایی مثل «اسپاینوسورس» و «باریونیکس» عضو این گروه بودند
۳-رپتور ها : دایناسور های کوچک اندام، باهوش و سریع که در عصر کرتاسه به اوج تنوع زیستی خود رسیدند که گونه های معروفی مانند «ولاسی رپتور» و «ترودون» از آنها هستند.
دانشمندان معتقدند که نزدیکترین اقوام زنده برای پرندگان در واقع تمساح ها و کروکودیل ها هستند و این به آن دلیل است که دیگر گروه های دایناسورها منقرض شدند. به جز گروه تروپاد ها که به پرندگان تکامل پیدا کردند (درواقع ۷۵ درصد تنوع زیستی در حادثه کرتاسه از بین رفت اما تروپاد هایی که اجداد پرندگان بودند از ۲۵ درصد منقرض نشده بودند)
اما چرا دانشمندان پرندگان و تمساح ها را به یکدیگر نزدیک می داند؟ زیست شناسان برای این امر دلایلی را ارائه دادند :
هم کروکودیل ها و هم پرندگان دارای قلب چهار حفره ای هستند و این به آن معناست که دایناسورها نیز قلب چهار حفره های داشتند چرا که قلب چهار حفره ای صفتی کاملاً غالب در خزندگان است. این نشان دهنده این است که پرندگان به نوعی گروهی از خزندگان هستند
علاوه بر این تمساح ها و پرندگان هر دو تخم گذارند و با ساختن لانه از از تخم هایشان مراقبت می کنند که این عمل در دایناسورها هم وجود داشته. دایناسوری به نام oviraptor فسیلش در حالتی کشف شد که او در کنار تخم هایش در لانه جان داده بود.
آیا آرکئوپتریکس اولین پرنده بوده؟
شواهد سنگواره ای نشان میدهند که این موجود قادر به پرواز بوده است اما بسیاری از ویژگی های دایناسور های غیر پرنده را هم حفظ کرده. این موضوع مدت ها به عنوان اولین پرنده یک دایناسور را در نظر می گرفتند اما شرایط سنگواره ای اخیر بحث هایی را در این باره ایجاد کرده است. برخی تحلیلها نشان میدهد که این موجود به طور کامل یک پرنده نبوده اما عده کثیری از دانشمندان معتقدند که این موجود اولین پرنده نبوده است اما یک پرنده ماقبل تاریخ به حساب می آید
نویسنده : البرز امیدی شاه آباد
محقق خزندگان و دایناسورها