ابو عبدالله محمّد بن موسي خوارزمي (قرون دوم و سوم هجري) بزرگترين عالم عصر خود در رياضي، جغرافي، نجوم و تاريخ بوده است. او در بيتالحكمه كار ميكرد. يكي از مهمترين پيشرفتها با كارهي خوارزمي شروع شد. ين پيشرفت، شروع جبر نام دارد و حركتي انقلابي بود در دور شدن از مفهوم يوناني رياضي كه اساساً هندسي بود.
مهمترين كتاب خوارزمي كتاب حساب الجبر و المقابله است. كلمهيAlgebra از نام ين كتاب گرفته شده است. البتّه فقط قسمت اوّل ين كتاب به آنچه جبر ميناميم ارتباط دارد. بيد بدانيم كه ين كتاب به شكلي كاربردي و بري حلّ مسائل روزمرهي قلمرو اسلام نوشته شده است. خوارزمي در ين كتاب ابتدا اعداد طبيعي را معرّفي ميكند و سپس به حلّ معادلات ميپردازد. او معادلات خطّي و معادلات مربّعي را بررسي ميكند. خوارزمي از نماد استفاده نميكند و مسائل را با كلمات بيان ميكند. او معادلات را در شش دسته ردهبندي ميكند. ين ردهبندي با اجري جبر و مقابله انجام ميشود؛ جبر يعني جابجيي جملات بري مثبت بودن همهي ضريب، و مقابله يعني حذف جملات متناظر در دوطرف تساوي. رده بندي خوارزمي به ين صورت بود:
مربّعها مساوي ريشهها
. مربّعها مساوي اعداد.
ريشهها مساوي اعداد.
جمع ريشهها و مربّعها مساوي اعداد؛ مثلاً
جمع مربّعها و اعداد مساوي ريشهها؛ مثلاً
جمع ريشهها و اعداد مساوي مربّعها؛ مثلاً ، و ريشه يعني .سپس خوارزمي راه حلّ هريك از شش رده را بيان ميكند. او هم از روش هندسي و هم از روش جبري استفاده ميكند.او روش جبري خود را چنين بيان ميكند:
... مربّعي و ده ريشه برابر سيونه واحد اند. پس مسأله در ين نوع معادله ينگونه است: چه مربّعي است كه وقتي با ده ريشهاش جمع شود مجموع سيونه را ميدهد؟ روش حلّ ين نوع معادله ين است كه نصف ريشههي مذكور را بگيريد، در ين مسأله پنج، كه وقتي در خودش ضرب شود بيستوپنج ميشود، وقتي كه وقتي با سيونه جمع شود شصتوچهار را ميدهد. ريشهي شصتوچهار را ميگيريم كه هشت است، و نصف ريشهها را از آن منها ميكنيم، كه سه ميشود. پس ريشه عدد سه است و مربّع عدد ۹.
روش هندسي در شكل زير مشخّص است:
خوارزمي رسالهاي هم در زمينهي شمار هندي-عربي نوشت، متن عربي گم شدهاست ولي ترجمهي از ين كتاب به لاتين به نام Algoritmi de numero Indorum (به معني الخوارزمي در باب روش حساب هندي) باعث برخاستن كلمهي الگوريتم شد. البتّه ين ترجمه دقيقاً با متن كتاب خوارزمي انطباق ندارد. بسياري از ترجمههي ين كتاب با عبارت dixit Algorismi ("الخوارزمي چنين ميگويد") آغاز شدند، كه به در قرون وسطي استفادهي كلمهي الگوريسم بري اشاره به حساب با ارقام هندي را سبب شد. كلمهي امروزي الگوريتم از ين واژه مشتق شده است.
ماهواره جدید خورشناسی ناسا که برای پرتاب در روز سهشنبه 20 بهمن برنامهریزی شده، قرار است هر 10 ثانیه یکبار از سطح خورشید عکسبرداری کند و لحظه به لحظه زندگی تنها ستاره منظومه شمسی را ثبت کند. ادامه ...
جام جم آنلاین: فیزیک اخترشناسان دانشگاه تگزاس با مطالعه بر روی پالسار یا تب اختری در فاصله 10 هزار سال نوری از زمین متوجه شدند امواج رادیویی تابش یافته شده از این تب اختر با سرعتی بیشتر از سرعت نور در فضا سفر می کنند. ادامه ...
مرکز تقویم مؤسسة ژئوفیزیک دانشگاه تهران که استخراج تقویم رسمی و اوقات شرعی کشور را برعهده دارد،مشخصات کامل خورشیدگرفتگی روز جمعه 25 دی 1388 را در سراسر کشور اعلام کرد. ادامه ...
محققان می گویند با استفاده از یک فرآیند خورشیدی ارزان قیمت که در دانشگاه "نوادا" ابداع شده است، می توان از دریاچه های نمک در سراسر جهان آب شیرین بدست آورد. ادامه ...
مدیر گروه پژوهشی سازه و مواد پژوهشکده علوم و تکنولوژی زیردریایی دانشگاه صنعتی اصفهان تولید روباتهای کابلی و هوشمند را از پروژه های در دست اقدام این دانشگاه ذکر کرد و گفت: این پروژه ظرف دو سال آینده تکمیل و عرضه می شود. ادامه ...
اصفهان- شرکت آریا پلیمر پیشگام از واحدهای فناوری مستقر در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان به دانش فنی کاربرد نانو کامپوزیت پلمیری برای پوشش سطوح فلزی دست یافت. ادامه ...
شیمی دانان ایرانی، الکترود کربن شیشهای اصلاح شدهای را با نانولوله کربنی عامل دار شده ساختهاند که میتواند سیستامین موجود در نمونههای بیولوژیکی را به طریق الکتروشیمیایی اندازهگیری کند ادامه ...
اخترشناسان موفق به یافتن جهانی کوچک متشکل از سه ستاره بر مدار ستاره ای در فاصله ۲۷.۸ سال نوری از زمین شده اند که امکان مشاهده آن با چشم غیر مسلح وجود دارد. ادامه ...
کهکشانی دور افتاده که سیاهچاله ای عظیم را در خود جا داده است به تازگی با فعالیتهای غیر عادی خود تابشهای بسیار درخشانی از پرتوهای گاما را از خود نشان داده است. ادامه ...
یک مقام فرانسوی روز سه شنبه اعلام کرد انتظار می رود در آینده نزدیک به منظور ثبت آخرین حوادث و رویدادهای هواپیماها بتوان از سیستم ماهواره ای بجای جعبه سیاه استفاده کرد. ادامه ...
معاون پژوهشی دانشگاه صنعتی امیرکبیر پروژه ماهواره را یکی از مهمترین مواردی ذکر کرد که با همکاری پنج دانشگاه و همراهی 80 تن از دانشجویان به زودی اجرا می شود. ادامه ...
در تازهترین اطلاعات استخراج شده از قدیمیترین نشانه برجامانده از مهبانگ، تابش زمینه کیهانی، پژوهشگران موفق شدهاند الگوهای عجیبی مانند نام استیفن هاوکینگ را پیدا کنند. آیا این یک شوخی کیهانی است؟ ادامه ...
در حال حاضر میدانیم که اوربیتالهایی مانند اوربیتال های یک لایه p از نظر انرژی برابرند و در غیاب میدان مغناطیسی نمیتوان تفاوتی بین الکترونهایی که این اوربیتالها را اشغال کردهاند، قائل شد، ولی وقتی طیف نشری اتم هیدروژن در میدان مغناطیسی مورد مطالعه قرار میگیرد، ادامه ...
در پایان عمر ستارگان خورشیدمانند، لایههای ستاره جدا میشوند و بهشکل یک سحابی در اطراف بقایای ستاره باقی میمانند. تازهترین تحقیقات نشان میدهد در این مرحله، ستاره از دنبالهدارها تغدیه خواهد کرد. ادامه ...
به گزارش خبرگزاری مهر، تصاویر هابل نشان می دهند این جهان یخی با رنگ یکنواخت در واقع از لکه های رنگی متعددی برخوردار است و نیم کره شمالی آن رو به درخشان شدن گذاشته است. ادامه ...
دیدن اجسام از پشت موانع، یکی از آرزوهای بشر در طول تاریخ محسوب میشود. به تازگی فیزیکدانان موفق شدهاند با پیشبینی الگوی پراکندگی پرتوهای نور عبوری از مواد مات، تصویر اجسام پشت آنها را بازسازی کنند. ادامه ...
